حمداللَّه مستوفى در « نزهةالقلوب » ، مقالهء سوم ( ص 13 ) ، تنها به‌بيان اين مطلب اكتفا كرده است كه : « مأمون خليفه رحمة اللَّه ( ! ) نيز بر آن زيادتى كرد و اكنون بر آن قرار است . » و ياقوت حموى در « معجم البلدان » « 1 » تنها به گفتن اين مطلب كه : « مأمون هم به مؤخّرهء مسجد مقدارى بيافزود . » بسنده كرده است . متن عربى كلام ياقوت را بنگريد : « أمر عبداللَّه أمير المؤمنين بزينة هذا المسجد و تزيينه توسعة مسجد رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - سنة اثنتين و ستين و مائة ابتعاء رضوان‌اللَّه » . 6 / الف : تعميرات مسجد از 655 تا 898 هجرى قمرى 1 - 6 / الف : حريق مسجد و بازسازى آن قسطلانى در « عروة التّوثيق فى النّار و الحريق » و حافظ ذهبى در « العبر فى خبر من غبر » و جمال‌الدّين مطرى در « التّعريف بما آنست الهجرة من معالم دارالهجره » زين‌الدّين مراغى در « تحقيق النّصرة بتلخيص معالم دارالهجره » و سمهودى در « الوفاء بما يجب لحضرة المصطفى » ، « 2 » به تفصيل از چگونگى وقوع آتش‌سوزى در بناى مسجدالنّبى سخن به ميان آورده‌اند كه حقير از جمع‌بندى گزارش‌هاى آن‌ها ، اجمال واقعه و اقداماتى را كه در جهت نوسازى بنا صورت پذيرفت ، بدين قرار دانست كه : در اول ماه رمضان سال 654 ه . ق . بر اثر سهل‌انگارى يكى از فرّاشان مسجد ، به نام « ابوبكر اوحد » ، حريقى در بناى مسجدالنّبى رخ داد كه در اسرع وقت به ديگر قسمت‌ها سرايت نمود . متأسفانه با تمام كوشش‌ها ، اهل مدينه نتوانستند حريق مهيب را مهار كنند و همهء قسمت‌هاى مسجد طعمهء حريق شد . نماى مرمرين ، سقف‌ها ، منبر ، درها ، خزائن ، صندوق‌هاى كتاب ، پرده‌ها ، قرآن‌ها و . . . همه سوختند و فرو ريختند .

--> ( 1 ) . ج 5 ، ص 82 ( 2 ) . باب اول ، صص 107 - 95